Duinroos

Duinroos – Rosa spinosissima L.

Deze roos heeft een bijzondere tegenstelling. Bij de bloei in mei en juni heeft de bloem vijf roomwitte of witte kroonbladen, ontstaan uit het half onderstandig vruchtbeginsel. Na bevruchting van de stampers zijn in augustus de bottels gevormd in de kleur bruinachtig paars tot bijna zwart met circa 24 zaden in deze schijnvrucht. Ook de bottelsteel is gedeeltelijk bijna zwart, soms verdikt. De onderkant van de bottel, vanaf de bottelsteel, heeft soms korte klieren of stekeltjes en die zijn soms ook aanwezig op de verdikte bottelsteel. Aan de kleur van de bottels herken je een Duinroos ‘uit duizenden’.

Mijn waarneming in augustus 2018 betreft 3 soorten rozenstruiken in de rand van het Rosarium Vondelpark Amsterdam, één met kleine bottels zonder stekeltjes, struiken met iets grotere bottels mét stekeltjes en een struik met vrij grote bottels tot zelfs 23 mm in diameter en héél licht bestekeld, vooral op de bottelsteel. Dit soort kleine verschillen komt vaker voor bij planten, bij de Duinroos is dit echt wel een onderwerp geworden.

In het foto-overzicht foto’s: oude bottels van vorig jaar en de bloemknoppen op 21 april 2018, op 4 mei 2018 de eerste dag in bloei,  en de verschillende bottels op 22 augustus 2018.

Een roos in de duinen

Een roos die van oudsher in de natuur voorkomt, met een logische Nederlandse naam dankzij het gebied waar deze groeide en groeit, in de duinen. Werd ook aangeplant in andere delen van het land en is zelfs ook een ‘tuinplant’ geworden. Heeft de eigenschap makkelijk te kruisen met andere soorten en gaat dan als natuurlijke- of ‘kunstmatige’ hybride het leven door. Als sierplant gekweekt en zonder achtergrondgegevens is een bloeiende Duinroos veelal niet eenvoudig te herkennen als hybride. De relatief kleine blauwig-groene deelblaadjes horen bij deze plant. Takken dicht bezet met korte- en langere naaldvormige stekels. De bloemen hebben het unieke kenmerk om als enige aan een steeltje te zitten, dus geen trosjes met bloemen. Er zijn meer dan 300 cultivars van deze roos. De heer S.G.A. (Simon) Doorenbos heeft verschillende kruisingen gemaakt en die groeien in het Arboretum Belmonte te Wageningen.
Zie het korte fotoverslag op rozenvereniging.nl/gallery/belmonte-arboretum-3-juni-2017/ 

De Duinroos kreeg zijn wetenschappelijke naam van Carl Linnaeus in 1753

Carl Linnaeus

Schilderij in Artis Bibliotheek Amsterdam – Carl Linnaeus 1746

Met de keus van de wetenschappelijke naam Rosa spinosissima door Carl Linnaeus, beschreven in zijn boek Species plantarum deel I pagina 491 in mei 1753, heeft hij de roos zijn unieke naam gegeven met geslacht- en soortnaam. Zes jaar later beschreef hij in zijn boek Systema natura deel II pagina 1062 in het jaar 1759, een andere soort Duinroos met de naam Rosa pimpinellifolia vanwege zijn waarneming dat er géén klieren of kleine stekels op de bottel- en bloemsteel van deze plant aanwezig waren. De bottels waren kennelijk nogal of mede soortbepalend. Dat er wél klieren of stekels op de bottels zaten bij zijn eerste waarnemingen was een vanzelfsprekend uitgangspunt want spinosissima betekent in het Latijn ‘sterk bestekeld’.

De wetenschappelijke naam heeft toch wat duinzand doen opwaaien

Door waarneming en onderzoek van anderen bleek de eigenschap van de bestekelde- en niet bestekelde bottelsteel en bottel soms op één plant voor te komen en er werd na verder onderzoek vastgesteld dat het toch om één soort gaat. Volgens de internationaal geldende naamgeving van planten, de nomenclatuurregels, heeft de oudste naam prioriteit dus de naam uit 1753: Rosa spinosissima.

De soortnaam Rosa pimpinellifolia kan gehanteerd worden als synoniem. In de praktijk blijkt de geldende wetenschappelijke naam veelal niet bij voorkeur gehanteerd te worden. Dat er 265 jaar na het geven van de naam Rosa spinosissima in veel gevallen het synoniem wordt gebruikt in publicaties in flora’s en op het internet is jammer.

Hoe zien die publicaties uit 1753 en 1759 er uit?

Wanneer je doel is om alle levende planten te beschrijven en tegelijkertijd een voor die tijd een opmerkelijk systeem van families en soorten introduceert, dan kan je per soort géén uitgebreide beschrijving maken, het is de kunst van het weglaten van bijzaken. De boeken zijn ‘digitaal’ in een wetenschappelijke bibliotheek in te zien. De publicatie uit 1753 bestaat uit 2 delen en telt totaal 1200 pagina en er zijn 7.700 planten beschreven, waaronder 12 roossoorten en in 1759 kwam daar één bij, de Rosa pimpinellifolia.

Bekijk de publicaties Species plantarum 1753 via www.biodiversitylibrary.org/page/358012#page/1/mode/1up en de bladzijde 491 en 492 op de pagina biodiversitylibrary.org/page/358510  met totaal 12 soorten rozen.

Bekijk de publicatie Systema naturae 1759 via biodiversitylibrary.org/page/586740 op pagina 1062 met de toevoeging van Rosa pimpinellifolia biodiversitylibrary.org/page/586981 

De wetenschappelijke naam rond het jaar 1911

In 1910-1911 is in het boek THE GENUS ROSA by Ellen Willmott, F.L.S. Drawings by Alfred Parsons, A.R.A – London, Part XIII SPINOSISSIMAE, pagina 249 (1911), de gedachte geopperd om de plant zonder klieren of stekeltjes de naam Rosa spinosissima var. pimpinellifolia te geven, zie pagina 249 biodiversitylibrary.org/page/48243155. Een nette oplossing, maar het is er niet van gekomen.
De tekst over de Duinroos begint op pagina 247 tot en met 265 met enkele hybriden. Er zijn 16 hoofdstukken die gebundeld zijn gepubliceerd vanaf 15 september 1910 t/m 14 december 1911 en een deel in 1914 met de index op pagina 525 t/m 543, zie het overzicht van deze uitgaves op www.biodiversitylibrary.org

Boek THE GENUS ROSA 1910-1911 The Genus Rosa - titeltekst 1910 Rosa spinosissima uit het boek The Genus Rosa uit 1911

In dit boek, gepubliceerd via de organisatie Biodiversity Heritage Library, met 2 aquarellen van de Duinroos. Op pagina 260 staat de Rosa spinosissima L. afgebeeld, zie de bovenstaande illustratie. Er staan 130 aquarellen van rozen afgebeeld uit dit boek die via flickr zijn te bekijken: www.flickr.com/photos/biodivlibrary/albums/72157677257420663 en via de link naar de bibliotheek kan je de beschrijving van de roos lezen.

Een edele roos en fraaie bottel

Hoewel eenvoudig van vorm, is de Duinroos een prachtige roos, een edele roos die veel gebruikt is voor het ‘veredelen’ van rozen. En de zeer opvallende bijna zwarte bottel, hierbij 3 soorten getekend en de opengesneden bottel met 24 zaden, is kenmerkend. Het takje met de 2 bottels komt overeen met de foto van 9 mei 2018 met bloemen hierboven.

De wilde vorm van de Duinroos

De wilde vorm van de Duinroos komt in ons land nu uitsluitend in de duinen voor en is een lage plant. Veelvuldig aangeplant is Rosa spinosissima var. altaica. Deze kloon is afkomstig uit het Altai gebergte in Centraal-Azië. Deze struiken worden tot 2 meter hoog en hebben grotere bloemen, 6 tot 7 cm in diameter, die bij het uitbloeien geel worden. De bottels zijn bruin tot rood.*

Aandachtspunt bij determinatie van Duinroos is de groeiomstandigheid van de plant. Normaal in het duingebied als lage plant, kan deze zich op rijkere grond anders ontwikkelen en bijvoorbeeld hoger uitgroeien.
Ook de bloemkleur kan plaatselijk anders zijn, bijvoorbeeld in de omgeving van Haarlem komen populaties voor met kroonbladen met roze kleur, zie de 3 foto’s in de slider, met dank aan Bert Maes.

Klik op de afbeelding voor vergroting

 DuinroosBottel van Duinroos Bottel van Duinroos Bottel Duinroos 

Tekst en afbeeldingen Hans Homburg, bijgewerkt t/m 9-9-2018 met dank aan Piet Bakker en Bert Maes.

Bronnen voor dit artikel

  1. De wilde rozen (Rosa L.) van Nederland, Piet (P.A.) Bakker, Bert (N.C.M.) Maes & Hans (J.D.) Kruijer, Gorteria 35 – 11 mei 2011.
    Liefhebbers van cultuurhistorisch groen raad ik aan te kijken op de website van Ecologisch Adviesbureau Maes – www.ecologischadviesbureaumaes.nl – Op de homepage > Klik na: specialist in: op Inheemse bomen en struiken, dan onderaan op Info Inheemse bomen en struiken > je bent in het overzicht publicaties, mét de digitale versie van het boekje ‘De wilde rozen (Rosa L.) van Nederland’. Download 5,8 Mb. Met dank aan de onderzoekers/schrijvers!
  2. Een uitstekende website inclusief wilde rozen: Wilde planten van Nederland met het adres: wilde-planten.nl
  3. Eigen waarnemingen (bijgewerkt t/m 29-08-2018).
  4. Bezoek met determinatie wilde rozen aan het Vondelpark door Piet Bakker, Gon en Hans Homburg op 8-9-2018 en aanvullende tekst * van Piet Bakker en Bert Maes. Met 3 foto’s van de Duinroos met roze bloemen, met dank aan Bert Maes.

Zie ook het vorige artikel over de Rozenbottels in Aalsmeer.

Previous Rozenbottels in Aalsmeer 17 augustus 2018
Next Echte meeldauw en nu?

You might also like

Rozenbottels in Aalsmeer 17 augustus 2018

Rozenbottels in de Historische Tuin Aalsmeer Buiten de twee kassen V en W met de kasrozen groeien 142 buitenrozen in de Historische Tuin Aalsmeer en daarvan is een deel een

Exclusieve excursie naar Wageningen op zaterdag 3 juni 2017

Het bestuur heeft het genoegen u uit te nodigen voor een exclusieve excursie op zaterdag 3 juni 2017. Wij komen samen om 9:45 uur in het “Hof van Wageningen”, Lawickse

Nieuwjaarsbijeenkomst za 13 januari 2018 in Museum MORE te Gorssel

De Nieuwjaarsbijeenkomst is traditiegetrouw dé bijeenkomst om elkaar te spreken, een mooi rozenjaar toe te wensen en het laatste nieuws te horen voor 2018. Op zaterdag 13 januari 2018 vanaf